Hét aanspreekpunt van en voor inwoners

Het Dorpsplatform heeft zich ten doel gesteld om achtergrondartikelen te verzorgen over enkele grotere thema’s die in ons dorp spelen. Die thema’s hebben vaak een achtergrond die veel breder is dan alleen Prinsenbeek en spelen veelal over de wat langere termijn. We proberen die brede problematiek te vertalen naar de situatie in Prinsenbeek. Het beleid van de Gemeente Breda op die thema’s zal vaak een belangrijke rol spelen. De artikelen zijn de verantwoordelijkheid van het Dorpsplatform maar waar nodig wordt wel informatie ingewonnen bij o.a. de gemeente, de Heemkunde Kring e.d.

De artikelen geven veel achtergrondinformatie over wat er zo allemaal gebeurt in het dorp. Als u zich bijvoorbeeld afvraagt waarom de gemeente iets wel of niet doet en waarom juist op dat moment, kunt u hopelijk het antwoord hier vinden. We streven naar een goede informatievoorziening en daarmee vooral naar begrip voor wat er in onze directe leefomgeving gebeurt. We zullen zien dat we als inwoners op een aantal cruciale punten wel degelijk invloed en vooral verantwoordelijkheid hebben.

En dat alles  niet in een kort artikeltje maar in wat meer diepgravende stukken. Daarom ook hanteren we als format een feuilleton-achtige aanpak. Als u wilt reageren, dan graag! De website van het Dorpsplatform geeft daarvoor alle gelegenheid.

We beginnen met het thema “Water” en als eerste artikel een historisch perspectief.

Oppervlaktewater

Water in de Beek, Historisch Perspectief

oppervlaktewater historie

 

Ooit zag het landschap in dit deel van Brabant er ongeveer uit als hierboven afgebeeld. Nat, vooral nat! Water was heel belangrijk voor de vroege bewoners van de streek en de oudste sporen van bewoning zijn aangetroffen op een plaats die we nu Steenakker noemen. Water was transport, visserij, veiligheid ook en natuurlijk drinkwater.

Nat is het heel lang gebleven. In de winter bijvoorbeeld stonden rivieren vaak hoog door het vele regenwater dat op het land terecht kwam. Daardoor kon het water in de sloten moeilijk weg. De ouderen onder ons weten nog goed hoe dan de Mark ver buiten haar oevers trad en een groot poldergebied tussen ruwweg Prinsenbeek, Zwartenberg en Terheijden blank zette. Resultaat: eindeloos schaatsen als het vroor en duizenden trekvogels op de natte weilanden voor en na de vorst. Idyllisch maar onpraktisch voor de boeren.

Het woord “beemd” verwijst ook heel nadrukkelijk naar een dergelijk landschap. Het woord wordt in Brabant maar ook in Limburg en Vlaanderen gebruikt om graslandpercelen in een beekdal aan te duiden. En hier hadden we echt een beekdal! Van oudsher werd ook altijd gezegd dat je “op de Beek” woonde. Mensen die woonden in het gebied wat nu Haagse Beemden heet, een gebied wat nog niet zo lang geleden bij de Beek hoorde, moesten vaak met de boot naar de kerk of school!

Het huidige systeem van het opvangen, verzamelen en afvoeren van het oppervlakte water (regenwater) in Prinsenbeek wordt (nog steeds) in hoge mate bepaald door die historische ontwikkelingen. De Bosloop speelt hierin een cruciale rol. Van oorsprong is de Bosloop een beekje dat ruwweg loopt van het Liesbos naar de Mark noordelijk van het dorp. In figuur 1 is dat aangegeven op een kaart uit 1886. Het verloop van die beek, in wat nu de Haagse Beemden heet, is afgesneden door de aanleg van de A16 en de spoorlijnen en vervangen door een sloot westelijk van de A16.

In die tijd en nog lang daarna werd hemelwater meestal kleinschalig verzameld in tonnen, putten, vijvers etc. Het was drinkwater voor mens, plant en dier. Het teveel ging in sloten en werd afgevoerd naar de rivieren. Dat ging gebrekkig als je dat vergelijkt met nu.

Er is nogal wat veranderd sinds die tijd. Veranderingen die enorm veel invloed hebben gehad op de waterhuishouding in ons dorp. Het waterschap reguleerde de waterstanden bijna tot op de centimeter nauwkeurig onder druk van de schaalvergroting in de landbouw en veeteelt. Belangrijkste opdracht aan dat oudste bestuursorgaan van Nederland: zo goed en zo snel mogelijk water afvoeren ten tijde van een teveel aan water en water vasthouden ten tijde van droogte. Je kunt dat mooi zien bijvoorbeeld rond het gemaal van Hal (zie de kaart uit 1886, (zie fig 1) langs het fietspad. 

Met name voor natuurbehoud en natuurontwikkeling wordt dat proces de laatste decennia weer gedeeltelijk teruggedraaid. Omdat de strakke regulering van de waterstanden mede leidde tot achteruitgang van de natuur, verarming van het landschap en het verdwijnen van plant en diersoorten etc. Maar zeker ook omdat we te maken hebben gekregen met een dramatische daling van de grondwaterspiegel. Kortom, de maatregelen waren doorgeslagen en moesten gecorrigeerd worden.

Maar daarnaast is er enorm veel verharding bijgekomen in het dorp waardoor er meer regenwater in de riolering terecht komt. Dat is water afkomstig van daken, verharde tuinen en opritten, straten en pleinen. Naar schatting is meer dan 50% van het oppervlakte van de dorpskern particulier eigendom. Dat zijn daken en tuinen. Je zou dus kunnen zeggen dat meer dan 50% van het regenwater dat valt dus ook particulier eigendom is. In ieder geval hebben we daar als huiseigenaar c.q. bewoner een verantwoordelijkheid. En er zijn veel woningen bijgebouwd in de afgelopen 50 jaar. Er wonen nu ruim 4700 huishoudens in het dorp en in de zestiger jaren van de vorige eeuw was dat het aantal inwoners van de gemeente Prinsenbeek inclusief alle mensen buiten de dorpskern. Je kunt stellen dat het aantal huishoudens ruwweg meer dan verdubbeld is.

Al dat bouwen heeft ook effect gehad op de waterhuishouding. Het rioolstelsel is niet in dezelfde snelheid meegegroeid en wordt dus steeds zwaarder belast door al dat extra huishoudelijk afvalwater en al het extra regenwater afkomstig van al die extra vierkante meters verharding en daken. Dat is overigens in vrijwel heel Nederland zo. In de tijd dat er in Prinsenbeek veel werd gebouwd bestond nog niet het idee om regenwater en huishoudelijk afvalwater te scheiden. Alles kwam dus in één en hetzelfde rioolstelsel terecht. In feite is dat grotendeels nog steeds zo. Het rioolstelsel verouderd en wordt steeds zwaarder belast.

Tot slot kijken we naar de historische ontwikkelingen in de hoeveelheid regen die valt.(https://www.clo.nl/indicatoren/nl050806-jaarlijkse-hoeveelheid-neerslag-in-nederland)

oppervlaktewater hoeveelheidneerslag

Wat we zien is dat er steeds meer regen valt: van 695 naar 880 mm gemiddeld per jaar, een stijging van 27% in 106 jaar tijd. Dit is een landelijk gemiddelde en natuurlijk zijn er plaatselijke verschillen. Merk ook op dat er nogal forse pieken en dalen te zien zijn.  Maar zoals altijd met klimaatontwikkelingen moet je over de langere termijn kijken. Wie aan 2018 denkt zal niet zo snel denken aan een trend van steeds meer neerslag. Maar ons dagelijkse beeld wordt een beetje gefopt door een trend dat een stijgende hoeveelheid op jaarbasis steeds vaker valt in relatief kortstondige hevige buien. Er zijn dus ook meer en langere drogere perioden.

Samengevat: Er valt meer water op meer verhard oppervlak. En dat extra water valt in kortere tijd. En we kunnen daar nog niet goed mee omgaan!

oppervlaktewater oudekaart